شمس الدين احمد

85

خزائن الملوك ( فارسى )

المى احساس كند مانند صاحب ورم و سبب اين رنجى باشد كه از رياضت قوى بعضلات برسد و فضلات دمويه به آن منحدر شود چهارم قشفى و اين آنست كه مبتلاى اين پندارد كه در اندام خشكىست و سبب اين عرق وافر بود از رنجى پيش از عارضه يا حركت مفرط در هواى سخت گرم و فصل گرم و روزه داشتن و كم خوردن غذا معتاد باشد و قال بقراط ان الاعياء الذى لا يعرف سببه فهو منذر المرض و در علاج اعياء اطباى كبار نگاشته‌اند كه اعياى قروحى اگر بسبب رياضت حادث شده باشد علاج آن ترك رياضت‌ست و استراحت و اگر بسبب كثرت اخلاط باشد علاج آن نخستين نقصان اخلاط از بدن و بعد آن تنقيهء ما بقى در ناحيهء جلد بتحليل يا دلك كثير لين بدهن ملين و در روز اول غذاى معتاد در كيفيت خورند اما در كميت بكاهند و در روز دوم اغذيهء مرطبه تناول كنند و از ادهان موافقه براى دلك دهن شبت و دهن بابونج و دهن اشنه است اما اعياى تمددى علاج آن ارخاى تصليب اعضاست بدلك لين و استعمال آب نيمگرم در حمام و مكث طويل در ان و تدهين بعد آن و تناول غذاى مرطب قليل المقدار و اگر سبب اين اعياء فضول غليظه باشد استفراغ آن كنند و بعد آن دلك و تدهين به عمل آرند و اگر ريح بود تحليل آن بكمون و كرديا و انيسون نمايند اما اعياى ورمى مشتمل بر سه اعراض‌ست يكى تمدد دوم سخونت سوم انتفاخ پس علاج آن ارخاى تمدد و تبريد سخونت و استفراغ فضول موجبهء انتفاخست و جهت اين اشياى اربعه به كار آيد يكى تدهين بدهن كثير فاتر دوم دلك لين بجد سوم مكث طويل در آب مائل بحرارت قليل چهارم راحت اما اعياى قشفى طريق علاج آن اينست كه از تدبير صحت هيچ شى تغير نكنند مگر آنكه در روز اول استحمام به آب مسخن كنند و بروز دوم استعمال رياضت استردادى برفق نمايند باز همچو روز اول استحمام كنند و بعد آن در آب بارد دفعة منغمس شوند و بنشينند در ان كه تكثيف جلد و تقليل تحلل حصول شود و اغذيهء حارهء رطبه و ملابسات لينه و استراحت به عمل آرند اما اعياى حادث بنفسه پس قروحى اگر خلط موجب آن داخل عروق بود دلالت كند بر ان نتن بول و علامت خلط در بول ظاهر باشد علاج آن سكون و نوم و جوع و ماليدن هر شام بدهن و حمام كردن به آب معتدل اگر ماده بكثرت نباشد و تناول غذاى حسن الكيموس و بعد ازين استفراغ خلط غالب بفصد اگر خون باشد و باسهال اگر خلط ديگر بود بعد نضج و پس از مسهل اشتغال برياضت و دلك و عدم استعمال دعت و سكون واجب‌ست و اگر خلط موجب آن خارج عروق باشد علاج آن رياضت استردادى مكتفىست و اما تمددى سبب آن امتلاى خلط غير ردى بود و علاج آن فصد و تلطيف و تقطيع‌ست باستعمال ملطفات